Poznaj 500 lat historii Miasta

1201

W bulli papieża Innocentego III pojawiła się pierwsza wzmianka o wsi Repty – Reptones, jako posiadłości wrocławskiego klasztoru premonstrantensów
1247

Książę opolski Władysław I wydał przywilej górniczy tzw. „Wolny Ołów” nadający Reptom prawo do wydobywania na tym terenie rud ołowiu.
1289

Książę bytomsko-gliwicko-kozielski Kazimierz II złożył w Pradze hołd lenny królowi Czech Wacławowi II. Tym samym ziemia bytomska – w tym tern dzisiejszych Tarnowskich Gór – stała się częścią Korony Królestwa Czech.
1490

Według legendy chłop zwany Rybką, zamieszkujący osadę Tarnowice (dziś Tarnowice Stare, to od nich wzięła się nazwa Tarnowskich Gór), odkrył na polu na terenie dzisiejszego miasta pierwszą bryłę kruszcu. Wydarzenie to sprawiło, że tutejsze bogactwa mineralne zaczęły przyciągać licznych kopaczy srebra i ołowiu, których ogarnęła prawdziwa gorączka srebra. Wkrótce powstała tu osada górnicza, a wraz z nią „góry/gory”, czyli po staropolsku – podobnie zresztą jak w języku niemieckim „Berg” i czesku „hory” – kopalnie. To od nich wzięły się „góry” w nazwie. To nie jedyny taki etymologiczny przypadek: słowo górnik ma przecież takie samo pochodzenie (w języku czeskim i niemieckim tak samo!).
1526

30 kwietnia Jan (zwany też Hanuszem/Januszem) II, książę opolski zwany Dobrym oraz margrabia Ansbach i książę karniowski Jerzy Hohenzollern nadali przywilej wolności górniczej („Bergfreiheit”) na terenie swoich włości. Spisane po niemiecku uprawnienia zachęciły gwarków (głównie z okolic księstwa Ansbach oraz Olkusza) do osiedlania się w rejonie powstającego miasta. Samo słowo gwarek pochodzi z języka niemieckiego („der Gewerke”) i oznacza organizatora produkcji lub udziałowca/właściciela spółki górniczej.
1528

Margrabia Ansbach i książę karniowski Jerzy Hohenzollern oraz książę opolski Jan II wydali w Opolu 16 i 18 listopada 1528 roku ustawę górniczą zwaną „Ordunkiem Gornym”. Zawierający 72 artykuły zbiór regulował działalność górników i kopalń. Dokument ustanawiał m.in. władzę górniczą i miejską w Tarnowskich Górach. Określał m.in. czas pracy robotników (siedem dni w tygodniu, „12 godzin na szychtę”), jak i ich zarobki na różnych stanowiskach. Jeden z istotnych punktów „Ordunku” stanowiło powołanie kasy brackiej, czyli specjalnego funduszu, na który składali się robotnicy i który przeznaczano na potrzeby społeczne, między innymi wypłacanie świadczeń chorym czy ubogim pracownikom (ubezpieczenie).

„Ordunek Gorny” wspominał o trzech językach: polskim, niemieckim i czeskim, gdyż w artykule 49 (w polskim przekładzie) mówił: „Ponieważ na naszych gorach niemiecki, czeski i polski lud gwarcy i robotnicy są, narządzujemy, aby burmistrz był takowy, co by obojętną [a więc każdą z nich) mowę dobrze umiał”.
1534

8 sierpnia kilkudziesięciu górników podniosło bunt, który można uważać za jeden z pierwszych na Górnym Śląsku. Powodem były nieregularne wypłaty wynagrodzeń. Buntownicy zaatakowali miejscowy urząd górniczy, niszczyli wyposażenie kopalń oraz napadali na okoliczne domy. Niewielką rebelię stłumiła dopiero interwencja wojskowa. Od tamtej pory zaczęto baczniej zwracać uwagę na terminowość wypłat.
1562

25 lipca margrabia Jerzy Fryderyk Hohenzollern wydał przywilej nadający Tarnowskim Górom herb. Pierwsza pieczęć górnicza przedstawiała skrzydło orła na górze i górnicze kilofy (pyrliki na dole).

Na mocy dokumentu Jerzego Fryderyka tarcza herbowa podzielona została w słup, po stronie prawej (heraldycznej) widniała połowa czarnego orła Hohenzollernów na srebrnym tle, a po stronie lewej dzielonej na dwie części, w polu górnym złote skrzydło orła górnośląskiego (złotego) na czarnym tle, a w polu dolnym skrzyżowany pyrlik i żelazko na srebrnym (białym) tle. Ponadto dodano nad tarczą hełm z czarnymi i białymi labrami, a nad hełmem żółte skrzydło orle z godłem górniczym.

Wraz z herbem miastu potwierdzono wcześniejsze i nadano nowe przywileje.
1563

Gwarek Jakub Rapp, góromistrz ze Zgorzelca, zainicjował budowę „Sztolni św. Jakuba”, której zadaniem było odwadnianie wyrobisk górniczych zlokalizowanych w centrum miasta. Była to najdłuższa, bo licząca aż 4,7 km i najważniejsza sztolnia dla tarnogórskiego górnictwa kruszcowego w XVI i XVII wieku. Jej wylot znajdował się w Sowicach (dziś dzielnica Tarnowskich Gór). Stamtąd sztolniowe wody wpadały do rzeki Stoły.
1612

Walenty Roździeński, hutnik i poeta wydał poemat „Officyna Ferraria”, w którym opisał stan XVII-wiecznego górnictwa i hutnictwa na Śląsku. Staropolski poemat zawiera również fragmenty poświęcone Tarnowskim Górom – mowa m.in. o Lasowicach, Blaszynie, Lyszczach, Sowicach i legendarnym chłopie Rybce . Dzieło to uznawane jest za pierwszy polski i jeden z pierwszych w Europie podręczników poświęconych metalurgii.
1618

Rozpoczęła się wojna trzydziestoletnia (1618 – 1648), która dotknęła także Tarnowskie Góry. Były to czasy niepokoju i głębokiego kryzysu gospodarczego. Zawierucha wojenna spowodowała upadek górnictwa oraz zubożenie mieszkańców. Przez Tarnowskie Góry wielokrotnie przemieszczały się lub stacjonowały tu różne oddziały wojskowe, które nakładały na miasto coraz to nowe kontrybucje.
1652

22 lipca rozpoczęto budowę „Sztolni Boże Wspomóż”, która miała zastąpić wysłużoną „Sztolnię św. Jakuba”. Początkowo roboty szły pełną parą, ale gdy okazało się, że na ukończenie inwestycji nie ma już pieniędzy, a mieszkańcy wcale nie palą się, by finansować ją z własnej kieszeni, rada miejska postanowiła ściągnąć składki (tzw. zamkosty) odpowiednią uchwałą. Niestety budowa sztolni nie była przedsięwzięciem udanym. Na znaczeniu zyskała dopiero na początku XIX wieku, gdy jej lokalizację docenili ówcześni inżynierowie. Do dziś można oglądać zrekonstruowany portal wylotu sztolni znajdujący się u jej wylotu w dzielnicy Strzybnica.
1683

20 sierpnia król Jan III Sobieski zatrzymał się Tarnowskich Górach w drodze na odsiecz wiedeńską. W wyprawie towarzyszyły mu dzieci i żona Maria Kazimiera d’Arquien, zwana Marysieńką. 22 sierpnia po mszy polowej i paradzie wojskowej król pożegnał się z rodziną i wraz z wojskiem oraz najstarszym synem Jakubem ruszył do Gliwic.
1697

14 lipca Tarnowskie Góry odwiedził król elekt August II Mocny z saskiej dynastii Wettynów, który zatrzymał się w mieście w drodze na koronację do Krakowa. Przydomek „mocny” wziął się podobno od nieprzeciętnej siły polskiego monarchy. W Mieście Gwarków – podobnie jak mówią legendy z innych miejsc – następca polskiego tronu miał udać się do kuźni, gdzie wyginał i łamał w dłoniach wykonane przez kowala podkowy. Słynna kuźnia przy ul. Sobieskiego i Strzeleckiej przetrwała do 1985 roku.
1734

6 stycznia miasto gwarków wraz ze świtą odwiedził król elekt August III Sas. W celu przejęcia korony polskiej składał tu przysięgę szlachcie polskiej.
1740

Początek trwających w latach 1740-1763 wojen śląskich – trzech wojen między monarchią Habsburgów a Prusami Hohenzollernów o panowanie nad Śląskiem. W ich wyniku Tarnowskie Góry znalazły się w granicach Królestwa Prus. Wcześniej, od 1525 roku, Miasto Gwarków z całym Śląskiem, znajdowało się pod panowaniem Habsburgów.
1784

16 lipca w szybie poszukiwawczym „Rudolphine” na terenie Bobrownik (wówczas pod miastem, dziś w obrębie Tarnowskich Gór), w obecności i na zlecenie hrabiego Friedricha Wilhelma von Redena oraz ministra – premiera Prus Friedricha Antona von Heynitza dokonano odkrycia złóż rudy srebra i ołowiu. W międzyczasie na miejscu utworzono królewską kopalnię „Fryderyk” (Friedrichsgrube). Dzięki tej inwestycji podupadłe od wielu dziesięcioleci górnictwo odżyło. To wtedy rozpoczęła się kolejna era tarnogórskiego górnictwa kruszcowego.
1786

Po wznowieniu wydobycia kruszców uruchomiono koło Tarnowskich Gór (na terenie dzisiejszej Strzybnicy, wówczas w okolicach osady Piaseczna) hutę srebra i ołowiu „Fryderyk” (Friedrichshütte), która przetapiała rudy pochodzące z Królewskiej Kopalni Fryderyk . Wraz z zakładem wybudowano kolonię urzędniczo-robotniczą. Za najlepszą lokalizację do budowy zakładu hrabia Friedrich Wilhelm von Reden uznał tereny leżące w okolicy wylotu „Sztolni Boże Wspomóż”. Jak na tamte lata, huta była bardzo nowoczesnym zakładem. Już w 1790 r. do wytopu rudy zastosowano tu koks. W czasach prosperity hutnicze wyroby eksportowano do wielu państw europejskich, Stanów Zjednoczonych, a nawet krajów azjatyckich.
1788

19 stycznia w kopalni „Fryderyk” rozpoczęła pracę pierwsza w tarnogórskim górnictwie i całym regionie kruszcowym maszyna parowa, którą sprowadzono z Wysp Brytyjskich (32-calową maszynę parową typu Newcomen wyprodukowano w 1787 r. w należącej do Samuela Homfraya hucie żelaza Penydarren w południowej Walii) do odwadniania kopalnianych wyrobisk. Maszyna nie tylko zastąpiła pracujące konie, które do tej pory napędzały kieraty (kunszty), ale także była od nich trzy razy tańsza w utrzymaniu. Wieści o jej uruchomieniu lotem błyskawicy rozeszły się po całej Europie. Wielu ciekawskich, wśród nich także wybitne osobistości, przybywało do miasta gwarków, aby podziwiać pracę tego cudu ówczesnej techniki. Swoimi wrażeniami podzielili się w tak zwanej „Złotej Księdze”, która zawiera ponad 900 wpisów. Uruchomienie „maszyny ogniowej” uznaje się za symboliczny początek górnośląskiej rewolucji przemysłowej.
1788

Od 19 do 20 sierpnia 1788 r. kopalnię „Fryderyk” zwiedzał król pruski i elektor brandenburski Friedrich Wilhelm II z dynastii Hohenzollernów. Towarzyszył mu jego syn i jednocześnie następca tronu Friedrich Wilhelm III, który do wolnego miasta górniczego (już jako król pruski) przyjechał ponownie 10 lat później.
1790

Johann Wolfgang von Goethe towarzysząc księciu Karolowi Augustowi we wrześniu 1790 r. odbył podróż do Tarnowskich Gór, by zobaczyć jak pracuje pierwsza w tym regionie maszyna parowa. Swoje wrażenia opisał na wklejonej do „Złotej Księgi” kartce. Do miasta ten najwybitniejszy niemiecki poeta przybyła 4 września na dwa dni.

Naszkicował plan maszyny parowej oraz – poruszony tajemniczą atmosferą kopalń – napisał, opacznie zrozumiany potem, dwuwiersz: „Z dala od wykształconych ludzi, na końcu państwa, kto wam pomaga skarby odkrywać i je szczęśliwie podnosić do światła? Tylko rozum i uczciwość. Są to bowiem klucze, prowadzące do każdego skarbu, który ziemia kryje.”
1803

W Tarnowskich Górach założono pierwszą na Górnym Śląsku Szkołę Górniczą, której zajęcia odbywały się m.in. przy Rynku w Domu Cochlera, potem na dzisiejszym Placu Gwraków , na koniec zaś przy obecnej ul. Karola Miarki. Początkowo działała ona bardzo prężnie, jednak z biegiem lat szkoła zaczęła podupadać. W 1822 r. w zasadzie przestał istnieć, ale odnowił ją w 1839 r. Rudolph von Carnall, po czym stałą się ona renomowanym ośrodkiem naukowym – to w niej fachu uczyli się twórcy rodzącego się wówczas górnośląskiego przemysłu, to w niej poznali się Franz Winkler i Friedrich Wilhelm Grundmann uznawali do dziś za ojców miasta Katowice. Po podziale Śląsk w styczniu 1924 r. szkołę podzielono : część niemiecką otwarto w Pyskowicach , polską, podporządkowaną Górnośląskiemu Związkowi Przemysłowców z siedzibą w Katowicach, prowadzono w Mieście Gwarków do 1933 roku.
1803

Między 7 a 10 października, w drodze na kongres Świętego Przymierza w Opawie, przebywał w Tarnowskich Górach car Rosji Aleksander I Romanow (w wyniku ustaleń Kongresu Wiedeńskiego z 1815 r. został on królem Polski). W czasie swojego pobytu w mieście odwiedził on kopalnię „Fryderyk”.
1834

W 50. rocznicę działalności kopalni „Fryderyk”, po trzynastu latach intensywnych prac, uruchomiono w Tarnowskich Górach długą na blisko 4,6 km „Głęboką Sztolnię Fryderyk”. Pracami kierował i je nadzorował nadinspektor tarnogórskiego urzędu górniczego Rudolph von Carnall. Zbudowany mozolnie przez dwa pokolenia górników, drugi centralny system sztolniowy odwadniania kopalni Fryderyk osiągnął, wraz z chodnikami pomocniczymi i połączniem z całym południowym system odwadniania tarnogórskich podziemi łączną długość około 17 kilometrów. Fragment sztolni w 1957 roku został udostępniony do zwiedzania pod nazwą Sztolnia Czarnego Pstrąga.
1842

Na północ od miasta (w Czarnej Hucie, dziś części Sowic, dzielnicy Tarnowskich Gór) hrabia Hugo Henckel von Donnersmarck wybudował hutę żelaza „Hugo” (Hugohütte), do której 15 lat później doprowadzono kolej wąskotorową do transportu hutniczych wyrobów. Połączyła ona pierwszą tarnogórską hutę żelaza z rozwijającym się wówczas centrum przemysłowej aglomeracji.
1854

Rozpoczęto budowę pierwszej, dziś najstarszej czynnej na świecie linii wąskotorowej z Tarnowskich Gór, jako ośrodka kopalnictwa rud, do Wirka (obecnie dzielnicy Rudy Śląskiej). 25-kilometrowy odcinek o rozstawie szyn ustalonym na 30 cali pruskich (785 mm) oddano do użytku 3 lata później. W kolejnych latach sieć wąskich torów oplotła niemalże całe miasto, a także inne ważne ośrodki przemysłowe w tej części Górnego Śląska. Obecnie popularna wąskotorówka zamiast towarów wozi już tylko turystów. 21-kilometrowy odcinek łączący Bytom, Tarnowskie Góry i Miasteczko Śląskie, to jedna z atrakcji Szlaku Zabytków Techniki Województwa Śląskiego.
1856

Początek budowy pierwszej, normalnotorowej linii kolejowej, która połączyła Tarnowskie Góry z Opolem. Głównym inicjatorem jej powstania był Andreas Maria hrabia von Renard właściciel huty żelaza w Zawadzkiem. Budowało ją prywatne towarzystwo kolejowe „Oppeln – Tarnowitzer Eisenbahn Gesellschaft”. Równocześnie rozpoczęto w mieście budowę dworca kolejowego. Za początek działalności węzła uznaje się 12 lutego 1857, kiedy to po raz pierwszy ruszył pociąg do stacji Zawadzkie wykonując odbiór techniczny linii. Trasę otwarto na pełnej długości do Opola rok później Wkrótce Tarnowskie Góry stały się jednym z ważniejszych ośrodków kolejowych w regionie.
1857

W Tarnowskich Górach powstała Górnośląska Spółka Bracka. Jej celem było zabezpieczanie bytu górników i ich rodzin w razie choroby lub inwalidztwa, pieniądze zaś pochodziły ze składek górników. Za pieniądze spółki budowano również lecznice i szpitale. Spółka początkowo liczyła blisko 18 tys. członków. W 1909 r. ich liczba wynosiła już ponad 155 tys. W okresie międzywojennym była największą instytucją społeczną w Polsce. Została zlikwidowana w 1950 r., a jej kompetencje i majątek przejął Zakład Ubezpieczeń Społecznych.
1858

Tarnogórskie Towarzystwo dla Górnictwa i Hutnictwa wykupiło za 1000 talarów teren po dawnych płuczkach przy obecnej ul. Nakielskiej i wybudowało tam hutę żelaza (Tarnowitzer Eisenhütte), która istniała do 1902 r. Inicjatorem jej powstania był Anton Klausa, były burmistrz Tarnowskich Gór i późniejszy administrator majątków hrabiego Ballestrema. Zakład wykorzystywał w produkcji okoliczne pokłady rudy oraz węgiel z kopalń należących do włoskiej rodziny Ballestremów. Pod koniec XIX wieku tarnogórska huta żelaza była jednym z największych zakładów przemysłowych w mieście.
1873

W wyniku podziału istniejącego od 1742 roku i mocno rozwijającego się powiatu bytomskiego (którego nieformalną stolicą były Tarnowskie Góry) powstało pięć nowych powiatów: bytomski, katowicki, zabrski i tarnogórski.
1884

6 października w pobliżu Rept Nowych (ob. część Rept Śląskich, dzielnicy Tarnowskich Gór) oddano do użytku pierwszy na Górnym Śląsku międzygminny kompleks wodociągowy Adolfschacht, który pompował wodę w podziemnych wyrobisk kopalni „Fryderyk” i dostarczał ją m.in. aż do Królewskiej Huty (dziś Chorzów). Zabytkowa stacja przetrwała do naszych czasów. Składają się na nią m.in. budynki nadszybia szybu Adolf (przemianowany w międzywojniu na Staszic) oraz szybu „Maszynowego”, dawna kotłownia zasilająca nieczynną już maszynę parową (znajduje się ona 50 m pod ziemią) oraz chodniki i komory leżące na głębokości 50 i 70 m. Charakterystycznym elementem kompleksu do 2005 roku był wysoki na 70 metrów komin. Stacja wodociągowa znajduje się na Liście światowego dziedzictwa UNESCO.
1903

Na dawnych terenach górniczych, na południowy zachód od centrum miasta, powstał unikatowy w skali europejskiej Park Miejski. Była to prawdopodobnie pierwsza w Europie udana rewitalizacja terenów poprzemysłowych przekształconych na tereny rekreacyjne. Dawne kopalnie rud żelaza zastąpiła zieleń i parkowa architektura. Położony na warpiach park ma powierzchnię 21,5 ha i znajduje się na Liście światowego dziedzictwa UNESCO.
1913

Z powodu wyczerpania złóż nastąpiło zakończenie wydobycia rud srebra i ołowiu w rejonie tarnogórskim. Do 1784 roku wydrążono tutaj ponad 20 tysięcy szybów, szybików oraz ponad 150 km sztolni i chodników. Wszystkie podziemne wyrobiska znalazły się na Liście światowego dziedzictwa UNESCO.
1922

W wyniku plebiscytu, jaki odbył się na Górnym Śląsku 20 marca 1921 r. oraz III Powstania Śląskiego, Tarnowskie Góry stały znalazły się w granicach Polski i autonomicznego województwa śląskiego. 26 czerwca 1922 r. polskie wojsko przejęło kontrolę i wkroczyło do miasta.
1938

Tarnogórski magistrat powołał zespół specjalistów, którego zadaniem było zbadanie dawnych wyrobisk górniczych, sztolni odwadniających oraz opracowanie programu budowy pierwszego w historii regionu podziemnego muzeum, które miało być udostępnione w celach turystycznych. W skład grupy entuzjastów weszli m.in. prof. Józef Piernikarczyk – historyk i badacz dziejów Ziemi Tarnogórskiej, inż. Feliks Piestrak – były dyrektor Szkoły Górniczej oraz Fryderyk Antes – pierwszy polski burmistrz miasta w okresie międzywojennym. W lipcu 1938 r. miasto otrzymało nadanie górnicze na budowę kopalni pokazowej „Bolesław Śmiały”. W tym celu Skarb Państwa wydzierżawił magistratowi w rejonie byłego szybu „Anioł” pole górnicze o pow. 208 ha. na okres 25 lat. Niestety wybuch II wojny światowej udaremnił realizację projektu.
1946

W lipcu została utworzona Powiatowa Biblioteka (od 1948 r. funkcjonująca w lokalu przy ul. Legionów), której zadaniem było pomaganie w organizowaniu bibliotek w większych miejscowościach powiatu oraz sprawowanie nad nimi nadzoru instruktorsko-metodycznego. W 1954 roku, po połączeniu placówki miejskiej i powiatowej, powstała Powiatowa i Miejska Biblioteka Publiczna, która następnie przekształciła się w istniejącą do dziś Miejską Bibliotekę Publiczną (z siedzibą przy ul. Zamkowej).
1953

19 marca 1953 r. zawiązał się w Tarnowskich Górach Komitet do spraw Zabytków i Historii Ziemi Tarnogórskiej. Niecały rok później, 31 stycznia 1954 r. zwołano pierwsze Walne Zgromadzenie, na którym wybrano Zarząd Stowarzyszenia Miłośników Historii i Zabytków Ziemi Tarnogórskiej. Jego pierwszym przewodniczącym został Alfons Kopia. Obecnie Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Tarnogórskiej (nazwę zmieniono w 1960 r.) należy do najstarszych i najbardziej zasłużonych organizacji regionalnych, nie tylko w województwie śląskim, ale także w całym kraju.
1955

Grupa pasjonatów ze Stowarzyszenia Miłośników Historii i Zabytków Ziemi Tarnogórskiej ustawiła na placu przy kościele parafialnym słynną Dzwonnicę Gwarków, która oznajmiała kiedyś początek i koniec górniczej szychty. Drewniana konstrukcja, przewieziona na przyczepie traktora z oddalonej o kilka kilometrów XIX-wiecznej hałdy popłuczkowej kopalni „Fryderyk” stoi tam do dnia dzisiejszego. W 2022 roku wymieniono w niej dzwon.
1957

Pomiędzy 14 a 18 września odbyły się pierwsze Gwarki. Święto miasta nosiło potem różne nazwy i przydomki: Gwarki Tarnogórskie, Śląskie, Dni Gwarków. Impreza nie odbyła się od tego czasu jedynie kilka razy: w latach 1981-82 (trudna sytuacja polityczna i stan wojenny), 1989 (kryzys i przemiany ustrojowe) oraz w 2020 roku (z powodu pandemii). Do 1988 roku organizowane były przez pomysłodawców, czyli Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Tarnogórskiej, potem Związek Górnośląski, następnie miasto, spółkę Gwarki 2000 i inne podmioty prywatne. Od 2008 organizacją zajmuje się – wespół z miastem – Tarnogórskie Centrum Kultury. W 2024 roku Pochód Gwarkowski został wpisany na Krajową Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego.
1957

Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Tarnogórskiej w czasie pierwszych Gwarków uruchomiło dla turystów wówczas najdłuższy w Polsce podziemny przepływ łodziami (600 m), czyli Sztolnię Czarnego Pstrąga. Stanowi ona niewielką część XIX-wiecznej „Głębokiej Sztolni Fryderyk”. Podziemna Wenecja położona jest na terenie urokliwego parku przyrodniczo-krajobrazowego „Park w Reptach i Dolina Dramy”.
1958

Muzeum w Tarnowskich Górach rozpoczęło swoją działalność we wrześniu. Idea utworzenia pojawiła się jednak dużo wcześniej. Jego zalążkiem miał być zbiór zabytkowych monet, przekazany magistratowi przez jednego z mieszkańców Tarnowskich Gór w 1886 roku. W 1900 roku zbiór liczył 382 obiekty, a jego przejęciem zainteresowane było wrocławskie Muzeum Rzemiosła Artystycznego i Starożytności.

Do koncepcji miejskiego muzeum powrócono w okresie międzywojennym, kiedy rozpoczęto akcję gromadzenia zbiorów. Fryderyk Antes, burmistrz Tarnowskich Gór, wystąpił do władz państwowych o zgodę na utworzenie placówki. Starania te zostały jednak przerwane wybuchem wojny.

Inicjatywę udało się sfinalizować dopiero w latach pięćdziesiątych minionego stulecia dzięki zaangażowaniu Stowarzyszeniu Miłośników Historii i Zabytków Ziemi Tarnogórskiej (obecnie Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Tarnogórskiej). Placówkę otwarto w uratowanej przez SMZT kamienicy przy Rynku, zwanej domem Sedlaczka.
1976

5 września udostępniono do zwiedzania Zabytkową Kopalnię Srebra. Wydarzenie to było zwieńczeniem wieloletnich starań członków Stowarzyszenia Miłośników Ziemi Tarnogórskiej, których działania doprowadziły – przy wsparciu władz wojewódzkich oraz kopalń górnośląskich, do otwarcia tarnogórskich podziemi dla zwiedzających.
1980

21 sierpnia w Fabryce Zmechanizowanych Obudów Ścianowych Fazos w Tarnowskich Górach wybuchł pierwszy na Górnym Śląsku strajk solidarnościowy, który później zaowocował podpisaniem tzw. „porozumień sierpniowych”. Strajk, obok postulatów płacowych i socjalnych, wyartykułował żądania o charakterze ogólnospołecznym i solidarnościowym z zakładami pracy protestującymi na Wybrzeżu. Protestujący żądali m.in. zwiększenia wysokości zasiłków rodzinnych do wysokości obowiązujących w wojsku i milicji, poprawy zaopatrzenia placówek handlowych, likwidacji sklepów komercyjnych i przywrócenia cen z maja 1976 roku, obniżenia opłat za przedszkola, zwiększenia nakładów książek szkolnych i druków, zmniejszenia wydatków na cele propagandowe i reprezentacyjne.

Rozwiązanie kryzysu nastąpiło rano 22 sierpnia, kiedy strajkujący postanowili zawiesić protest do 1 września. Do wznowienia strajku nie doszło, ponieważ zawarte w Szczecinie i Gdańsku porozumienia tamtejszych MKS-ów ze stroną partyjno-rządową robotnicy tarnogórskiej fabryki uznali za spełnienie własnych żądań. 3 września dyrekcja zakładu zawarła porozumienie z przedstawicielami tworzących się już w fabryce niezależnych związków zawodowych.
1990

27 maja obyły się pierwsze w Polsce powojennej wolne wybory samorządowe. W Tarnowskich Górach do urn poszło 43,6 procenta wyborców. Kandydaci Komitetu Obywatelskiego Solidarność Ziemi Tarnogórskiej zdobyli w sumie 30 mandatów w 36-osobowej Radzie Miejskiej – po dwa mandaty zdobyły komitety samorządów mieszkańców i Górnośląskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, po jednym zdobyli kandydaci ZHP i SMZT.

Burmistrzem został – wybrany przez radę – Piotr Hanysek, przewodniczącym Rady Czesław Lubas, a jego zastępcami Stanisław Prudło i Tadeusz Krupa.
1994

30 grudnia, po kilkuletnich staraniach, konsultacjach społecznych i prawie jednogłośnej zgodzie Rady Miejskiej do Tarnowskich Gór odłączyły się – jako gmina Miasteczko Śląskie – dzielnice Miasteczko Śląskie, Żyglin i Żyglinek oraz sołectwa Bibiela i Brynica (wszystkie przyłączono do miasta w 1975 roku).
1999

1 stycznia w wyniku reformy administracyjnej przywrócono (po likwidacji w 1975 roku) powiat tarnogórski. W jego obrębie znalazły się miasta: Tarnowskie Góry, Kalety, Miasteczko Śląskie i Radzionków oraz gminy: Krupski Młyn, Ożarowice, Świerklaniec, Tworóg, Zbrosławice.
2001

16 marca otwarto pierwszy na Górnym Śląsku aquapark. Pierwszą łopatę pod budowę Parku Wodnego (logo i nazwę wybrano wcześniej w plebiscycie) wbito w ziemię w 1998 roku. Kosztujący ponad 55 mln zł obiekt zbudowała miejska spółka Agencja Inicjatyw Gospodarczych (dziś Tarnogórski Ośrodek Sportu i Rekreacji).
2011

W pochodzącym z końca XVIII wieku pałacu utworzono samorządową instytucję kultury Gminy Tarnowskie Góry o nazwie „Pałac w Rybnej”.

Placówka prowadzi działalność gastronomiczno-hotelarską, a przede wszystkim działalność kulturalną – w szczególności organizując koncerty muzyki poważnej oraz wystawy. Wcześniej, po przejęciu przez Stowarzyszenie Polskich Artystów Muzyków, od 2 grudnia 1982 roku działał w pałacu Dom Pracy Twórczej, potem przekształcony w Modelowe Centrum Upowszechniania Kultury. Kiedy w 1990 roku SPAM zrzekł się budynku władze miasta urządziły w nim Regionalne Centrum Kultury. W latach 1997-2011 miasto prowadziło w obiekcie spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością pn. „Pałac w Rybnej”.
2013

Po trwającej około dwóch lat budowie w kwietniu oddano do użytku dworzec autobusowy nazwany „Przystankiem Europa”.
2015

15 lutego otwarto mieszczącą się przy Parku Wodnym Halę Sportową. Oprócz boiska i widowni na 600 miejsc znalazły się tam korty do gry w squasha i ścianka wspinaczkowa.
2017

Tarnowskie Góry, razem z 40 innymi gminami województwa śląskiego, stały się częścią Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii. Związek rozpoczął działalność z początkiem następnego roku.
2017

Pogórnicze zabytki Tarnowskich Gór zostały wpisane na Listę światowego dziedzictwa UNESCO! Decyzja zapadła 9 lipca w Krakowie podczas 41. sesji Komitetu Światowego Dziedzictwa. Był to 15. polski obiekt na tej prestiżowej liście i pierwszy w województwie śląskim.

Wpis pt. Kopalnie rud ołowiu, srebra i cynku wraz z systemem gospodarowania wodami podziemnymi w Tarnowskich Górach składa się z głównego kompleksu kopalnianego i systemu gospodarowania wodami, należącego do historycznej kopalni Fryderyk (niem. Friedrichsgrube) oraz Stacji Wodociągowej Staszic (niem. Wasserwerk Adolfschaft), wraz z bezpośrednio powiązanymi atrybutami powierzchniowymi. Całe dobro klasyfikowane jest jako pojedyncze, jednak dla ułatwienia procesu ochrony i zarządzania wyróżniono 8 obszarów charakterystycznych, w ramach których wyszczególniono 28 atrybutów na terenie Tarnowskich Gór oraz Bytomia i Zbrosławic.
2021

9 grudnia powołano do życia Lokalną Organizację Turystyczną Miasta Gwarków. Do najważniejszych zadań organizacji należą zarządzanie dziedzictwem UNESCO oraz promocja atrakcji turystycznych Bytomia, Zbrosławic i Tarnowskich Gór.

W skład Stowarzyszenia wchodzą gminy Bytom, Zbrosławice i Tarnowskie Góry, Powiat Tarnogórski oraz Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Tarnogórskiej, a także stowarzyszenia Gliwicka 66, Dziedzictwo, Stowarzyszenie Górnośląskich Kolei Wąskotorowych i Muzeum w Tarnowskich Górach.
2023

6 grudnia podpisano list intencyjny ws. powołania do życia przez Miasto Tarnowskie Góry, Urząd Marszałkowski Województwa Śląskiego i Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Tarnogórskiej instytucji Kultury Szyb Staszic. Umowę zawarto 5 marca 2024 roku. Głównymi celami działalności Szybu jest m.in. zachowanie i ochrona kompleksu architektonicznego dawnej Stacji Wodociągowej Staszic oraz turystyczne udostępnienie obiektu.
2025

11 grudnia uroczyście otwarto Dworca Kultury, który pod auspicjami Muzeum w Tarnowskich Górach działa na pierwszym piętrze dworca kolejowego. Główną atrakcją jest makieta kolejowa zakupiona przez miasto od prywatnego właściciela, pasjonata kolei i miniatur.